تا امروز، «خرید برق از بورس انرژی» بحثی بود مخصوص صنایع بزرگ. این وضعیت در حال تغییر است: بر اساس گزارشهای منتشرشده در هفته گذشته، دامنه الزام خرید از بورس از حدود ۷٬۰۰۰ مشترک بالای ۱۵۰ کیلووات به ۲۰٬۰۰۰ مشترک و در گام بعد تا ۴۰٬۰۰۰ مشترک با آستانه ۳۰ کیلووات گسترش مییابد. این خبر تا لحظه انتشار این مطلب از منبع رسمی ابلاغ نشده و باید با ابلاغیه وزارت نیرو راستیآزمایی شود — اما جهت حرکت روشن است.
معنای عملیاش را ساده بگوییم: ۳۰ کیلووات، دیماند یک کارگاه متوسط است، نه یک فولادساز. اگر قدرت قراردادی واحد شما بالای ۳۰ کیلووات است، ورود به بورس انرژی دیگر یک «گزینه» نیست؛ یک تقویم است. و بهترین زمان برای فهمیدن سازوکار آن، پیش از رسیدن ابلاغیه است.
عددی که همه را میترساند
آخرین اسنپشات ما از بورس انرژی ایران (هفته منتهی به ۷ مرداد ۱۴۰۵) این تصویر را نشان میدهد:
- تابلوی سبز (برق تجدیدپذیر): میانگین هفته ۱۰۹٬۶۲۲ ریال بر کیلوواتساعت — آخرین روز معاملاتی ۱۱۵٬۶۱۷ ریال
- تابلوی آزاد: میانگین هفته ۱۰۷٬۷۰۸ ریال
- تابلوی برق عمدهفروشی (بازار فیزیکی): میانگین هفته ۳٬۵۸۵ ریال
- نرخ پایه ماده ۳ (ابلاغیه ۱۴۰۳): ۷٬۲۴۳ ریال؛ صنایع عمومی زیر ۱ مگاوات با ضریب ۰/۲۲ یعنی ۱٬۵۹۴ ریال
یعنی برق سبز حدود ۳۰ برابر برق تابلوی عمدهفروشی و حدود ۱۵ برابر نرخ پایه ماده ۳ معامله میشود. هر مدیری این جدول را ببیند یک واکنش دارد: «پس ما نمیخریم.»
این واکنش، بر پایه یک اشتباه محاسباتی است.
چرا ۳۰ برابر، به معنای قبض ۳۰ برابر نیست
سه نکته که در مقایسه ساده نرخها گم میشود:
۱. شما کل برقتان را از بورس نمیخرید. الزام خرید، سهم مشخصی از مصرف شماست — نه همه آن. بقیه مصرف با تعرفه گروه شما محاسبه میشود. آنچه باید حساب کنید «نرخ مؤثر ترکیبی» است، نه نرخ تابلو. اگر ۱۰ درصد مصرف واحدی با تعرفه ۳٬۴۷۷ ریال (صنایع عمومی بالای ۱ مگاوات) از تابلوی سبز تأمین شود، نرخ مؤثر آن واحد به حدود ۱۴٬۰۹۱ ریال میرسد — رقم بزرگی است، اما ۳۰ برابر نیست. سهم تکلیفی، مهمترین متغیر کل این معادله است و پیش از هر تصمیمی باید دقیق مشخص شود.
۲. طرف دیگر ترازو، تعرفه نیست؛ خاموشی است. انرژی خریداریشده از بورس، سهمیه تضمینشده شما در دورههای محدودیت شبکه است. بنابراین مقایسه درست این است: «مابهالتفاوت نرخ بورس و تعرفه، روی سهم خریداریشده» در برابر «هزینه ساعات توقف تولیدی که با این خرید جلوگیری میشود». فرمول سادهاش این است: هزینه هر ساعت توقف را از حاشیه سود تولید از دست رفته، دستمزد بیکارکرد، خرابی راهاندازی مجدد و جریمه تأخیر تحویل به دست آورید. در اغلب صنایع پیوسته، این عدد از اختلاف نرخ برق بهمراتب بزرگتر است.
۳. خرید از بازار، معافیت مقرراتی میآورد. بخشی از فاصله نرخ، از طریق معافیت «مابهالتفاوت اجرای مقررات» جبران میشود — قلمی که در قبض بسیاری از صنایع، خودش سنگینترین سطر است. شرط بهرهمندی، ثبت قرارداد در سامانه امیس است. در مطلب «مابهالتفاوت اجرای مقررات چیست و چگونه میتوان از آن معاف شد؟» این سازوکار را کامل توضیح دادهایم.
تابلوی سبز یا تابلوی آزاد؟
جالبترین عدد جدول بالا این است: تابلوی سبز فقط حدود ۱٫۸ درصد بالاتر از تابلوی آزاد معامله شده است. یعنی امروز، برق تجدیدپذیر عملاً همقیمت برق آزاد است — در حالی که:
- برای تکالیف تجدیدپذیر و الزامات زیستمحیطی قابل استناد است،
- برخلاف مسیر خودتأمینی حرارتی، ریسک تعهد سوخت ندارد. برای مقایسه: از مجموع طرحهای خودتأمینی صنایع، سهم خورشیدی تنها ۱۵۰ مگاوات اعلام شده و تکلیف سوخت بقیه، به گفته خود وزارت نیرو، هنوز نیازمند شفافسازی است.
اگر اختلاف قیمت در حد یکی-دو درصد باقی بماند، انتخاب تابلوی سبز برای بیشتر صنایع تصمیم سادهای است. این نسبت را باید ماهانه پایش کرد؛ فشار تقاضای تکلیفی میتواند آن را جابهجا کند.

شش گام اجرایی تا اولین خرید
- پروفیل مصرف و سهم تکلیفی. داده مصرف ساعتی واحد را استخراج کنید و مشخص کنید چه حجمی از انرژی باید از بورس تأمین شود. بدون این گام، بقیه مراحل حدسزدن است.
- کد معاملاتی. ثبتنام در سجام، انتخاب کارگزار دارای مجوز بورس انرژی و دریافت کد معاملاتی بهعنوان مشتری مصرفکننده. این مرحله زمانبر است و همان چیزی است که نباید به بعد از ابلاغیه موکول شود.
- انتخاب تابلو و نوع قرارداد. تابلوی سبز، تابلوی آزاد یا قراردادهای سلف بارپایه (سلف بارپایه هفتگی سبز در همان هفته ۱۲۰٬۰۰۰ ریال معامله شد). هر کدام پروفیل تحویل و ریسک متفاوتی دارند.
- سفارشگذاری و کشف نرخ. خرید در تقویم اعلامی بورس برای دوره تحویل مشخص انجام میشود؛ اطلاعیههای زمانبندی معاملات را دنبال کنید تا دوره تحویل موردنیازتان را از دست ندهید.
- ثبت در سامانه امیس. قرارداد باید در سامانه شرکت مدیریت شبکه برق ایران ثبت شود؛ این ثبت، شرط بهرهمندی از معافیت مقرراتی است.
- تغییر صورتحساب. پس از خرید، بخشی از قبض شما از «بهای انرژی» به صورتحساب ترانزیت منتقل میشود. اجزای این صورتحساب را در مطلب جداگانهای توضیح دادهایم؛ پیش از امضای قرارداد بخوانیدش.
هزینههایی که در نرخ تابلو دیده نمیشود
قیمت کشفشده در تابلو، قیمت تمامشده شما نیست. این اقلام را به مدل مالی اضافه کنید:
- کارمزد کارگزاری و ارکان بازار
- هزینه ترانزیت و انتقال شبکه
- تلفات شبکه که به حجم خرید اضافه میشود
- عدم تطابق پروفیل تحویل با پروفیل مصرف واقعی — انرژی خریدارینشده در ساعتی که مصرف دارید، همچنان با شرایط شبکه محاسبه میشود
یک مدل مالی که این چهار قلم را نبیند، قیمت تمامشده را چند درصد کمتر از واقعیت نشان میدهد.
چکلیست: دیماند شما بالای ۳۰ کیلووات است؟
- قدرت قراردادی و گروه تعرفهای واحد را از آخرین قبض استخراج کردهاید؟
- داده مصرف ساعتی حداقل شش ماه اخیر را در اختیار دارید؟
- فرایند سجام و کد معاملاتی بورس انرژی را شروع کردهاید؟
- هزینه هر ساعت توقف تولید واحدتان را عدد کردهاید؟
- سطر «مابهالتفاوت اجرای مقررات» در قبض فعلیتان چقدر است؟
اگر پاسخ حتی یکی از اینها «نه» است، هنوز آماده ورود به بورس نیستید — و خبر خوب اینکه هر پنج مورد در چند هفته قابل آمادهسازی است.
قدم بعدی
بازار برق ایران با سرعتی تغییر میکند که تصمیم پارسال را امسال بیاعتبار میکند. تیم تتا پروفیل مصرف واحد شما را میسازد، سهم تکلیفی و نرخ مؤثر ترکیبی را محاسبه میکند و سناریوهای خرید از بورس، قرارداد دوجانبه و خودتأمینی را با قیمت تمامشده واقعی کنار هم میگذارد. برای بررسی موقعیت واحدتان، درخواست مشاوره بدهید.
منابع اعداد: اسنپشات معاملات بورس انرژی ایران — هفته منتهی به ۷ مرداد ۱۴۰۵؛ ابلاغیه تعرفه برق صنعتی سال ۱۴۰۳ (کد تعرفه ۴)؛ اظهارات معاون وزیر نیرو درباره خودتأمینی و گسترش دامنه الزام خرید از بورس، منتشرشده در ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ (منبع نیمهرسمی — در انتظار ابلاغیه رسمی).



