دو هفته پیش در همین وبلاگ نوشتیم که فاصله برق سبز و تابلوی آزاد روی مبنای ماهانه به ۲۵٪ رسیده، اما «منحنی سلف آن را نزدیک صفر قیمتگذاری کرده» — و پیشنهاد کردیم این را روی داده شهریور بیازمایید. داده شهریور رسید، و جواب از آنچه انتظار داشتیم صریحتر است: منحنی سلف پریمیوم را نزدیک صفر قیمتگذاری نکرد، آن را معکوس کرد.
در برداشت ۲۸ مرداد ۱۴۰۵، تنها قرارداد معاملهشده تابلوی سبز، سلف بارپایه ماهانه تحویل شهریور بود با میانگین ۵۸٬۸۰۸ ریال بر کیلوواتساعت — تقریباً نصف میانگین ماه تا امروز همان تابلو. این نوشته آن سری را میگذارد روی میز و میگوید برای سبد قرارداد شما چه معنایی دارد.
سری ششنقطهای یک قرارداد واحد
مزیت داشتن اسنپشات بایگانیشده این است که میتوان یک نماد مشخص را در طول زمان دنبال کرد،
نه میانگین متغیر یک تابلو را. نماد DGP00PFBEXM050601 (سلف بارپایه ماهانه، تحویل شهریور ۱۴۰۵)
در شش برداشت ما چنین قیمت خورده است (ریال بر کیلوواتساعت؛ داخل پرانتز تعداد معاملات آن روز):
- ۵ مرداد — ۹۷٬۸۶۵ (۲ معامله)
- ۷ مرداد — ۹۵٬۰۰۰ (۴ معامله)
- ۱۲ مرداد — ۸۵٬۲۳۱ (۵ معامله)
- ۱۹ مرداد — ۹۱٬۶۳۱ (۵۲ معامله)
- ۲۶ مرداد — ۷۱٬۱۷۶ (۷۴ معامله)
- ۲۸ مرداد — ۵۸٬۸۰۸ (۱۶۵ معامله)
از ۱۹ مرداد تا امروز −۳۵٫۸٪، و تنها در دو روز کاری اخیر −۱۷٫۴٪.
نکتهای که این سری را از یک نوسان کمعمق جدا میکند، ستون تعداد معاملات است. افت قیمت با افزایش عمق همراه بوده، نه با نازک شدن بازار. حجم امروز این تکقرارداد ۴۱٫۷ میلیون کیلوواتساعت بود — بزرگترین حجم تکقراردادی که در کل سری برداشتهای ما ثبت شده، و بیش از سه برابر کل تابلوی سبز در برداشت ۲۶ مرداد. وقتی قیمت پایین میآید و حجم بالا میرود، با فروش اضطراری یک بازیگر منفرد روبهرو نیستید؛ با تجدید قیمتگذاری جمعی روبهرو هستید.
تخفیف نسبت به تابلوی نقدی: از ۲۰٪ به ۵۰٪
عدد سلف بهتنهایی معنا ندارد؛ باید کنار قیمت نقدی همان تابلو خوانده شود. نسبت سلف شهریور به میانگین ماه تا امروز تابلوی سبز، در چهار برداشت اخیر:
- ۱۲ مرداد — سلف ۸۵٬۲۳۱ در برابر تابلو ۱۰۶٬۳۷۹ ← ۱۹٫۹٪ ارزانتر
- ۱۹ مرداد — سلف ۹۱٬۶۳۱ در برابر تابلو ۱۱۹٬۲۷۴ ← ۲۳٫۲٪ ارزانتر
- ۲۶ مرداد — سلف ۷۱٬۱۷۶ در برابر تابلو ۱۱۶٬۴۴۲ ← ۳۸٫۹٪ ارزانتر
- ۲۸ مرداد — سلف ۵۸٬۸۰۸ در برابر تابلو ۱۱۶٬۴۴۲ ← ۴۹٫۵٪ ارزانتر
تخفیف در شانزده روز از حدود یکپنجم به حدود نیمی از قیمت نقدی رسیده است. این یک حرکت یکنواخت و جهتدار است، نه پراکندگی تصادفی.
و یک مقایسه که تندتر است: میانگین ماه تا امروز تابلوی آزاد ۸۷٬۸۵۲ ریال است. یعنی قرارداد سلف سبز تحویل شهریور، امروز حدود ۳۳٪ ارزانتر از میانگین ماهانه تابلوی آزاد معامله میشود. برای خریداری که تا امروز فرض میکرد «سبز یعنی گرانتر»، این وارونگی مهمترین خبر دادههای این هفته است.
چرا؟ آنچه میدانیم و آنچه نمیدانیم
بخش قابل اتکا: مرداد ماه پیک شبکه است و شهریور نیست. پیک شامگاهی ۲۳ مرداد ۶۸٬۵۹۴ مگاوات ثبت شد، حدود ۹٪ پایینتر از اوج ۷۵٬۴۲۹ مگاواتی ۴ مرداد. قیمت تابلوی نقدی در مرداد کمبود واقعی ظرفیت را منعکس میکند؛ قرارداد شهریور دورهای را قیمتگذاری میکند که آن کمبود در آن فروکش کرده است. تفاوت دو عدد، ارزش زمانبندی تحویل است، نه تفاوت کیفیت برق.
بخشی که نمیدانیم: چه مقدار از این ۴۹٫۵٪ تخفیفِ فصلی است و چه مقدار انتظار خریداران از تغییر ساختاری عرضه. تفکیک این دو تنها با چاپهای واقعی شهریور ممکن است — یعنی همان آزمونی که باید در برداشتهای ماه آینده انجام دهیم. تا آن زمان، نسبت دادن این افت به یک علت واحد، فراتر رفتن از داده است.

سه هشدار روششناختی برای هرکس که این تابلو را میخواند
داده خام بورس انرژی سه تله دارد که در برداشتهای خودمان بارها به آنها خوردهایم:
۱. قیمت پایانی قراردادهای بدون معامله را نخوانید. در همین برداشت، سلف ماهانه مهر ۵۷٬۰۹۰ و آبان ۵۲٬۸۲۱ ریال نمایش داده میشود — اما تعداد معاملات هر دو صفر است و این اعداد در سه برداشت پیاپی بایتبهبایت یکسان ماندهاند. اینها آخرین قیمت معاملهشده در تاریخی نامعلوماند، نه مظنه زنده. رسم «منحنی آتی» از روی آنها نموداری زیبا و بیمعنا میسازد. تنها ردیفهایی که تعداد معامله بزرگتر از صفر دارند قابل استفادهاند.
۲. «میانگین امروز» تابلوی سبز لزوماً قیمت نقدی نیست. امروز کل تابلوی روز سبز — هر ۱۶۵ معامله و هر ۴۱٫۷ میلیون کیلوواتساعت — همان یک قرارداد سلف بود. این سومین برداشت پیاپی است که تابلوی روز کاملاً از قراردادهای سلف تشکیل شده. پس «میانگین روز» را بهعنوان قیمت تحویل فوری گزارش نکنید بدون آنکه ترکیب آن را دیده باشید.
۳. ردیفهای تجمیعی همیشه همزمان بهروز نمیشوند. در برداشت امروز، میانگین گزارششده هفته، ماه و سالِ تابلوهای سبز و آزاد دقیقاً برابر برداشت ۲۶ مرداد بود، در حالی که تعداد معاملات همان ردیفها ۴۰۱ معامله افزایش داشت (تابلوی سبز از ۱٬۰۵۹ به ۱٬۴۶۰) — و در همان برداشت، ردیفهای تابلوی عمدهفروشی طبیعی بهروز شده بودند. به همین دلیل در این نوشته اعداد ماه تا امروز را بهعنوان سطح آوردهایم و هیچ درصد تغییر هفتگیای روی آنها حساب نکردهایم. قاعده عملی: پیش از گزارش هر «تغییر نسبت به هفته پیش»، بررسی کنید که مخرج کسر اصلاً تکان خورده باشد.
قاب جهانی، در یک جمله
میانگین بازار روز-بعد آلمان–لوکزامبورگ در ۷ روز منتهی به امروز €۱۵۰٫۳ بر مگاواتساعت بود، +۳۴٫۶٪ بالاتر از هفته پیش (€۱۱۱٫۷)، و تعداد ربعساعتهای با قیمت منفی از ۷۷ به ۱ از مجموع ۶۷۲ بازه سقوط کرد. جالب اینکه جهت دو بازار این هفته مخالف هم بود: آنجا کمبود خورشید قیمت نقدی را بالا برد، اینجا پایان فصل پیک قیمت آتی را پایین آورد. شباهت اما پابرجاست — در هر دو بازار، قیمت انتظاری تندتر از قیمت نقدی جابهجا میشود؛ آنجا در بُعد ساعت، اینجا در بُعد دوره تحویل.
جمعبندی عملیاتی
- قفلکردن کل مصرف شهریور روی نرخ نقدی مرداد، امروز گرانترین انتخاب ممکن است. فاصله دو مبنا حدود ۵۷٬۶۰۰ ریال بر کیلوواتساعت است؛ برای واحدی با مصرف یک میلیون کیلوواتساعت در ماه، این یعنی حدود ۵۷٫۶ میلیارد ریال تفاوت در یک ماه.
- سبد قرارداد را روی دوره تحویل بچینید، نه روی پیشبینی قیمت. آنچه ارزش قفلکردن دارد، حجم و دوره تحویل است.
- تخفیف سلف رایگان نیست؛ ریسک تحویل دارد. قرارداد سلف تعهد است، و اگر خط تولید شما در شهریور متوقف شود، برق خریداریشده روی دست شما میماند. نسبت پوشش را با پروفیل مصرف واقعی ببندید، نه با ظرفیت اسمی.
- تعداد معاملات را کنار هر میانگین بخوانید. سری بالا دقیقاً به این دلیل قابل اتکاست که عمق آن از ۲ به ۱۶۵ معامله رسیده — نه برعکس.
- آزمون بعدی، چاپهای واقعی شهریور است. اگر تابلوی نقدی شهریور نزدیک ۵۸ تا ۷۰ هزار ریال تسویه کند، بازار سلف درست پیشبینی کرده و پریمیوم مرداد فصلی بوده است. اگر تابلو بالای ۱۰۰ هزار ریال بماند، خریداران سلف امروز معامله بسیار خوبی کردهاند.
اگر میخواهید بدانید با پروفیل مصرف واحد شما چه نسبتی از شهریور را باید سلف بخرید و چه نسبتی را به تابلوی نقدی بسپارید، تیم تتا این محاسبه را با داده مصرف واقعی شما انجام میدهد.
منابع اعداد: اسنپشاتهای بایگانیشده معاملات بورس انرژی ایران (IRENEX) در تاریخهای ۵، ۷، ۱۲،
۱۹، ۲۱، ۲۶ و ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ — تابلوهای سبز، آزاد و عمدهفروشی و قراردادهای سلف بارپایه سبز
(نماد DGP00PFBEXM050601)؛ پیک بار شبکه از شرکت مدیریت شبکه برق ایران به نقل از معاون وزیر
نیرو (۲۳ مرداد و ۴ مرداد ۱۴۰۵)؛ قیمت بازار روز-بعد آلمان–لوکزامبورگ از energy-charts.info
(مؤسسه فراونهوفر ISE)، میانگین ۷ روز منتهی به ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ در برابر ۷ روز پیش از آن.
همه اعداد ریالی، میانگین گزارششده همان نماد یا همان تابلو در همان دوره است.



