تتا انرژی

2026-07-13

مابه‌التفاوت اجرای مقررات چیست و چگونه می‌توان از آن معاف شد؟

مابه‌التفاوت اجرای مقررات چیست و چگونه می‌توان از آن معاف شد؟

اگر قبض برق یک واحد صنعتی بزرگ را نگاه کنید، به احتمال زیاد یکی از بزرگ‌ترین سطرهای آن «مابه‌التفاوت اجرای مقررات» است — قلمی که بسیاری از مدیران مالی صنایع، فرمول و منطق آن را نمی‌دانند و مهم‌تر از آن، نمی‌دانند که برای همین قلم معافیت‌های قانونی مشخصی وجود دارد.

منطق مابه‌التفاوت

بر اساس بند ۶-۲ مقررات، برای مشترکانی که تعرفه آن‌ها از «متوسط نرخ بازار» (اعلامی شرکت مدیریت شبکه برق ایران) بیشتر است، تفاوت این دو نرخ در هر بازه زمانی، در انرژی مصرفی همان بازه ضرب و به قبض اضافه می‌شود:

مابه‌التفاوت اجرای مقررات = مجموع [ انرژی قرائت‌شده هر بازه × (تعرفه تولید آن بازه − متوسط نرخ بازار عمده‌فروشی) ]

روی سه بازه میان‌باری، اوج بار و کم‌باری جمع زده می‌شود و نکته مهم: انرژی مبنای محاسبه، قرائت ناخالص است — بدون کسر خرید دوجانبه، بورس و گواهی صرفه‌جویی. اگر در بازه‌ای تعرفه تولید از متوسط نرخ بازار کمتر باشد، مابه‌التفاوت آن بازه صفر منظور می‌شود (عدد منفی نمی‌شود).

ضرایبی که تعرفه بازه را بالا می‌برند

در فرمول تعرفه هر بازه، دو ضریب «در صورت شمول» ظاهر می‌شوند:

  • ضریب مصارف غیرصنعتی (۱/۲): برای اشتراک‌هایی که مصارف غیرمرتبط با تولیدشان بین ۵ تا ۲۰ درصد قدرت قراردادی است.
  • ضریب انقضای پروانه: متناسب با روزهای فاقد پروانه معتبر در دوره؛ به ازای کل دوره منقضی، تا ۱/۲ برابر.

یعنی به‌روز نبودن پروانه بهره‌برداری یا تفکیک‌نشدن مصارف جانبی، مستقیماً این قلم قبض را بزرگ‌تر می‌کند.

سه مسیر معافیت قانونی

تبصره‌های همین بند، سه معافیت صریح تعریف کرده‌اند:

  1. نیروگاه خودتأمین: مشترک صنعتی مالک نیروگاه، تا سقف انرژی تأمین‌شده از نیروگاه خود (بر اساس سامانه امیس شرکت مدیریت شبکه) معاف است.
  2. قرارداد دوجانبه ثبت‌شده در امیس: خرید از نیروگاه‌های خارج از شبکهٔ صنایع انرژی‌بر مشمول ماده ۳، در صورت ثبت قرارداد دوجانبه در سامانه امیس، تا سقف نرخ متوسط صنایع ماده ۳ (از ابتدای اردیبهشت ۱۴۰۳: ۷٬۲۴۳ ریال بر کیلووات‌ساعت) معاف است.
  3. گواهی صرفه‌جویی انرژی: دارندگان گواهی صرفه‌جویی، تا سقف انرژی مندرج در گواهی معاف‌اند.

چه باید کرد؟

برای بسیاری از صنایع، ترکیبی از این سه مسیر — به‌علاوه اصلاح وضعیت پروانه و تفکیک مصارف غیرصنعتی — می‌تواند این سطر قبض را به شکل چشمگیری کوچک کند. کاری که تتا انجام می‌دهد:

  • بازمحاسبه دقیق مابه‌التفاوت دوره‌های گذشته برای کشف خطاهای محاسباتی و اضافه‌پرداخت‌ها
  • سنجش اقتصادی هر مسیر معافیت برای واحد شما (خودتأمینی، دوجانبه، گواهی صرفه‌جویی)
  • پیگیری ثبت قراردادها و مستندسازی مقرراتی تا معافیت واقعاً در قبض اعمال شود

اگر این سطر در قبض شما وجود دارد، به احتمال زیاد جای کار دارد — تحلیل اولیه ما رایگان است.